Rationaliteit heeft een verkeerd imago

In veel organisaties noemen we iets al snel rationeel zodra het ordelijk oogt. Zodra het past binnen de bekende structuur. Zodra het goed uit te leggen is in een meeting. Zodra het weinig weerstand oproept. Maar dat zegt lang niet altijd iets over kwaliteit. Vaak zegt het vooral iets anders: dit is herkenbaar, veilig en makkelijk te verdedigen. Waarom binnen de lijntjes zo logisch voelt Binnen de lijntjes blijven voelt vaak rationeel omdat het vertrouwd is. Mensen kennen het. Het roept weinig frictie op. Niemand hoeft zich af te vragen waarom jij ineens een andere route kiest. En precies daar zit het probleem. Want wat vertrouwd voelt, is niet automatisch verstandig. In veel leiderschapsteams kan voorspelbaarheid zich moeiteloos vermommen als professionaliteit. Gesprekken klinken serieus, besluiten ogen zorgvuldig, en toch verschuift er weinig.

Dezelfde taal. Dezelfde setting. Dezelfde reflexen. Er wordt gesproken over verandering, maar het gesprek zelf blijft gevangen in oude patronen. Het verschil tussen structuur en gewoonte Echte rationaliteit vraagt bewustzijn. Het vermogen om te zien wanneer een vorm nog helpt, en wanneer die vorm alleen is blijven staan omdat niemand haar opnieuw heeft bevraagd. Misschien raakt dat me ook omdat ik het niet van een vreemde heb. Mijn vader, Ronald Gerritse, sprong over de poortjes. Niet uit baldadigheid, maar omdat hij weinig op had met regels die niets toevoegden. Dat beeld is me altijd bijgebleven. De meeste mensen zien een poortje en passen zich direct aan. Zo werkt het hier, dus zo doen we het. Mijn vader keek daar anders naar. Hij voelde sneller aan wanneer een regel geen orde meer bracht, maar alleen nog gewoonte beschermde. Daar zit voor mij iets wezenlijks in. Sommige mensen zijn goed in bewegen binnen een systeem. Andere mensen blijven aanvoelen of dat systeem nog ergens toe dient. Slimme mensen lopen hier net zo goed in vast Veel leiders lopen niet vast door een gebrek aan intelligentie. Ze lopen vast omdat ze al jaren functioneren binnen een kader dat nooit meer echt ter discussie wordt gesteld. De manier van praten. De manier van besluiten. De behoefte aan consensus. De ongeschreven regels over wat professioneel klinkt. Alles voelt logisch, terwijl het vaak vooral vertrouwd is. En juist dat vertrouwde blokkeert verrassend vaak precies waar organisaties naar zeggen te zoeken: vernieuwing, eerlijkheid en beweging. Out of the box is volwassen denken Out of the box wordt vaak weggezet als creatief, spannend of afwijkend. Alsof het iets is voor mensen die graag anders willen doen. Maar in werkelijkheid is het vaak een volwassen manier van kijken. Je erkent ermee dat context gedrag stuurt. Dat iedere ruimte iets beloont. Dat ieder systeem ook blinde vlekken creëert. Zodra je dat ziet, wordt het logisch om van context te veranderen als je andere gesprekken wilt voeren.

Waarom context zoveel zichtbaar maakt Dat is ook waarom wij werken zoals we werken. Een andere omgeving is geen decor. Het is een manier om zichtbaar te maken wat in de standaard setting verborgen blijft. Haal een team uit de bekende ruimte en je ziet vaak sneller wat er echt speelt. Wie spanning dichtpraat. Wie controle nodig heeft. Wie vooral sterk is zolang de structuur overeind blijft. Wie aanwezig blijft wanneer het minder voorspelbaar wordt. Dat zijn geen zachte observaties. Dat zijn strategische observaties. Want de kwaliteit van een organisatie hangt sterk samen met de kwaliteit van de gesprekken aan de top. En die gesprekken worden bepaald door wat een team kan verdragen, benoemen en werkelijk onder ogen wil komen. De echte vraag Goed leiderschap begint voor mij bij bewustzijn. Bij mensen die vorm en functie uit elkaar kunnen houden. Bij mensen die aanvoelen wanneer een systeem ooit nuttig was, maar nu vooral comfort biedt. Bij mensen die durven kijken voordat ze weer doorgaan. De vraag is daarom niet alleen of je buiten de lijntjes durft te denken. De belangrijkere vraag is: zie je nog wanneer de lijntjes hun nut verloren hebben? Want vanaf dat moment wordt volgen vooral een gewoonte. En gewoonte is nog geen bewijs van verstand.

Merk je dat jouw leiderschapsteam vastzit in patronen die logisch lijken, maar weinig meer opleveren? Bij Nature’s Playground ontwerpen we leiderschapsinterventies die zichtbaar maken wat in de gebruikelijke setting vaak verborgen blijft. Zodat teams niet alleen anders praten over verandering, maar haar ook echt kunnen dragen. Benieuwd wat dat voor jouw team kan betekenen?